Page 11 - فصلنامه قانون نامه - قوانین معاملاتی صنعت نفت
P. 11
سوی هر شخص حقیقی یا حقوقی هم در دیوان عدالت اداری مورد اعتراض قرار گیرد،
امکان ابطال تمام یا بخشی از آن وجود دارد (نظارت پسینی).
لذا مصوبه و یا آییننامه اجرایی ،بخشنامه وزیر یا هر وزارتخانه ،دستورالعمل دستگاههای
اجرایی و سازمانهای دولتی ،حتی دستور یک مقام عالی اداری به مقام پایینتر یا سایر
اشخاص ،در صورتی که مخالف قوانین و مقررات بالادست خود باشد ،از سوی دیوان
عدالت اداری با اعتراض شهروندان محکوم به بطلان است.
به عبارت دیگر ،هر یک از قوانین و مقررات پایینی نباید از چارچوب قوانین و مقررات بالایی
خارج شوند .خروج از چارچوب لاجرم موجب بطلان همه یا قسمتی از آنها خواهد بود.
پس چنان چه ،دستور یک مقام عالی اداری مخالف دستورالعمل یا بخشنامه یا آییننامه
اجرایی یا قانون (عادی و یا اساسی) باشد ،از نظر اصول و قواعد حاکم بر کشور بیاعتبار
است.
اساس ًا قوانین و مقررات ،حقوق و تکالیف اشخاص و سازمانهای حکومتی را تعیین میکند.
اگر قانون یا مقررهای حق کسی را بدون رعایت چارچوب قوانین و مقررات بالایی از بین
ببرد یا برای آنها تکلیفی فراتر از آنچه در قوانین و مقررات بالایی آمده ،ایجاد کند؛ معلوم
میدارد که آن قانون یا مقرره پا از گلیم خود فراتر نهاده و قاعدت ًا نامعتبر است.
مضافاً اینکه هیچ مصوبه و تصمیمی که موجد حق یا تکلیف عمومی است؛ قابل طبقهبندی
به عنوان اسرار دولتی نبوده و انتشار آنها الزامی است و این اطلاعات متضمن حق و
تکلیف برای مردم باید از طریق انتشار و اعلان عمومی و رسانههای همگانی به آگاهی
مردم برسد.
از ســویی قــوانین از جهــت قــدرت الــزامآوری بــه دو گــروه قــوانین آمــره (الزامــی) و
تکمیلی (تفسیری) تقسیم میشوند که دارای مشخصات زیر هستند:
*آمرههــا در صــورت نق شــان نظــم عمــومی مختــل میشــود ولــی تکمیلیهــا
(تفسیری/تعویضی) با نظم عمومی ارتباط و مغایرتی ندارند.
*توافق خلاف قـوانین تکمیلـی ممکـن اسـت امـا توافـق خـلاف قـوانین آمـره بیاعتبـار
است.
*هر دو الزامآور هستند فقط توافق در قواعد تکمیلی مقدم بر قانون میشود.
این تقسیمبندی بهطور کلی فقط در قوانین حقوق خصوصی معنا مییابند و باید گفت
قوانین حقوق عمومی (مانند قانون اساسی ،قوانین اداری ،قوانین جزایی) همگی امری
هستند .همچنین بخش عمده قوانین آیین دادرسی و قوانین ثبتی نیز امری محسوب
میشوند.
علی قره داغلی -تیر 1400
10 
